Inverde
Studiedag bomen: een beknopt verslag van de eerste editie(*)
Op 15 april vond de eerste in een reeks van drie studiedagen over bomen plaats. Deze studiedagen worden georganiseerd door het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB), Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) en Inverde, en dit naar aanleiding van de voorstelling van het Technisch Vademecum Bomen dat past in de cyclus van het Harmonisch Park- en Groenbeheer (HPG). Dit vademecum werd opgesteld door Tom Joye van Inverde, in opdracht van het ANB. Tom kon hiervoor rekenen op de gewaardeerde hulp van een uitgebreide stuurgroep. Via deze link kan je een interview lezen met de auteur. De studiedag werd feilloos gemodereerd door groenjournalist Paul Geerts, die de verwachting uitsprak dat dit vademecum mee zal helpen om het bomenbeheer in Vlaanderen naar een hoger niveau te tillen.
Als eerste spreker kaderde Mieke Schauvliege van het ANB het vademecum binnen de filosofie van het Harmonisch Park- en Groenbeheer. Uit een enquête bij de Vlaamse lokale besturen blijkt dat er veel interesse is voor bomen. Niet minder dan 45% heeft een bomeninventaris. Maar slechts 15 gemeenten hebben een bomenbeheerplan en nog minder gemeenten hebben een bomenbeleidsplan dat dan vaak nog minimaal is ingevuld. Mieke toont aan hoe je je bomenbeheer kan verbeteren door rekening te houden met de HPG-peilers: duurzaamheid, dynamiek, diversiteit, mens-, natuur-, milieu- en organisatiegerichtheid. Met een paar rake voorbeelden maakt zij bijvoorbeeld duidelijk dat de peiler diversiteit niet enkel leidt tot een mooie variatie aan bomen in het openbaar groen maar dat je als beheerder meteen ook de risico's spreidt ten aanzien van diverse aantastingen.
Mieke Schauvliege is vol lof over het gepresteerde werk en kondigt nu reeds aan dat de realisatie van het Technisch Vademecum Bomen ook zal leiden tot aanpassingen in het Standaardbestek 250, een instrument dat door alle openbare beheerders wordt gebruikt. Naast deze ondersteuning verwijst zij ook nog naar een aantal andere Vlaamse maatregelen om de lokale besturen te ondersteunen bij hun park- en groenbeheer. Naast de HPG-vademecums is er nog de jaarlijkse oproep rond de voorbeeldstellende projecten in het Harmonisch Park- en Groenbeheer, de mogelijkheden uit de samenwerkingsovereenkomst en de HPG-opleidingen voor steden en gemeenten die Inverde aan bijzonder interessante voorwaarden verstrekt dankzij de ondersteuning van het ANB. Naast de basisopleiding HPG en de opleiding rond graslandbeheer wordt nu ook een nieuwe cursus over bomenbeheer klaargestoomd.
Alle info vind je op http://www.harmonischparkengroenbeheer.be/. Op deze site zal je later ook het Technisch Vademecum Bomen kunnen downloaden. Het moet echter gezegd dat de gedrukte versie toch een pak handiger is. Deelnemers aan de studiedag Bomen krijgen het Technisch Vademecum op de studiedag. Anderen kunnen het vademecum vanaf 13 juni bestellen op bovenvermelde website. De technische fiches, die in feite een korte technische samenvatting van het vademecum zijn, zijn gedrukt op verstevigd en afwasbaar papier zodat je ze kan meenemen op het terrein.
Tom Joye, auteur van het Technisch Vademecum Bomen en één van Inverde's bomenspecialisten, benadrukt in zijn speech het belang van het eindbeeld bij de aanplanting van bomen. Een goed bomenbeheer start namelijk al bij de planningsfase. Vandaag worden bomen in ontwerpen vaak als bolletje op het plan aangeduid en de beheerder mag achteraf de ‘vakjes’ invullen. Maar in feite is een duurzame boomsoortkeuze enkel mogelijk door rekening te houden met de standplaatseigenschappen en het eindbeeld dat je wil bereiken. Onderzoek of het eindbeeld realistisch is in de gegeven situatie en houd bij het ontwerpen de standplaatsvereisten van de bomen in het achterhoofd. Naast het bovengrondse boombeeld spelen ook de ondergrondse standplaatsvereisten een doorslaggevende rol om een duurzaam bomenbeheer te realiseren. Naarmate je de boomsoortkeuze beter afstemt op het eindbeeld en de standplaatsvereisten, vereenvoudigt het bomenbeheer, stijgt de duurzaamheid van je bomenbestand en dalen de beheerkosten sterk.
Arthur De Haeck, bomenspecialist van het bomendiagnosecentrum van het INBO toont met cijfermateriaal aan dat onze Vlaamse woonruimte af te rekenen krijgt met een bomenvergrijzing. Door wanbeheer sterven meer en meer oudere bomen af nog lang voor hun natuurlijke leeftijdsgrens terwijl jonge bomen nauwelijks groeikansen krijgen en vaak de dertig jaar niet halen. Tuur verduidelijkt verder waarop je allemaal moet letten als je de kwaliteit van het plantsoen wenst te beoordelen en welke de do's en dont's zij bij de aanplanting. Hij doorspekt zijn toespraak met een rijke ervaring aan voorbeelden waarbij lokale besturen op kosten worden gejaagd door bij de aanplanting geen rekening te houden met een aantal relatief eenvoudige basisprincipes. Voorbeelden legio waarbij groendiensten tot meer dan drie maal toe investeren in dezelfde bij voorbaat tot mislukken gedoemde aanplanting. Een eenvoudige opleiding kan veel bomenleed en vooral heel wat geld bepsaren.
Eric Van Reusel, groenambtenaar en bomenspecialist van de stad Mortsel raadt aan om nooit bomen te herplanten als men niet eerst de oorzaak kent van een eerdere mislukte aanplant. Om dit goed op te volgen is het onontbeerlijk om alle boombeheerswerken goed te registreren. Ook Eric is ervan overtuigd dat bomen slechts een minimaal beheer vragen, als het maar goed en doordacht gebeurt. Zo hebben jonge bomen wel water nodig, maar beperk je de watergift, en bevloei de bomen beter enkele malen per dag in een beperkte hoeveelheid dan een grote watergift in één maal. Ook snoeien is slechts nodig waar er een gegronde reden voor is. Indien doordacht wordt aangeplant kan het snoeiwerk in veel gevallen beperkt worden tot een begeleidingssnoei bij de jonge bomen. Eric legt de enige correcte snoeitechniek uit en verwijst hierbij onder andere naar het CODIT-model van de wondafgrendeling dat in het vademecum is toegelicht.
Peter Vanherp, bomenspecialist en planoloog van de gemeente Sint-Martens-Latem besteedt in zijn toespraak over het beheer van volwassen bomen veel aandacht aan de ondergrond. Hij pleit voor heldere en eerlijke keuzes bij infrastructuurwerken. Bij de aanleg van fietspaden bijvoorbeeld gaat men vaak voorbij aan de vereisten van de aangrenzende bomen. Dat is vaak fataal, ook al sterft de boom pas enkele jaren later af. Gezien het tijdsverloop herkent men vaak de onmiddellijke link tussen oorzaak en gevolg niet. Hierdoor blijft deze praktijk hardnekkig voortwoekeren. Peter pleit ervoor om alle werken in de buurt van bomen te vergezellen van een bomentoets of boomeffectanalyse. De conclusies kunnen opgenomen worden in bestekken en bouwvergunningen. Verder gaat Peter in op de bescherming van bomen op werven en op aansprakelijkheid en verzekeringen. Het Technisch Vademecum Bomen en gerichte opleidingen kunnen je deskundigheid en positie, bijvoorbeeld tegenover verzekeringsmaatschappijen, wel degelijk versterken. Peters toespraak wordt gestoffeerd met foto's uit zijn rijke collectie, die trouwens ook ter beschikking werd gesteld voor het Technisch Vademecum Bomen, waarvoor nogmaals uitdrukkelijke dank.
| (*) Dit is slechts een beknopt verslag van de boeiende lezingen en interessante presentaties. Wil je deze bomenspecialisten zelf aan het woord horen, dan kan dit nog op 2 data: op 12 juni in Hasselt en op 13 juni in Mechelen. Klik hier voor het volledige programma en de link naar het inschrijvingsformulier. |