Inverde
Schelde-estuarium
Erika Van den Bergh & Gunther Van Ryckegem
Systeembeheer beschouwt de inrichting en het beheer van het volledige ecosysteem op integrale wijze, d.w.z. rekening houdend met de belangrijkste maatschappelijke functies. Het doel is om een samenhangende set van, liefst éénmalige inrichtings- en beheersmaatregelen te realiseren zodat zich een robuust en veerkrachtig ecosysteem ontwikkelt dat ons op duurzame wijze de gewenste goederen en diensten levert. Het ecologisch herstelplan van het Schelde-estuarium, dat deel uitmaakt van de Lange Termijnvisie voor het Schelde-estuarium (LTVS), is hiervan een praktijkvoorbeeld.
LTVS is een Nederlands-Vlaams bestuurlijk initiatief. Het stelt geïntegreerde doelen voor het estuarium met een doorkijk tot 2030 en voert daartoe de nodige maatregelen uit. De 3 pijlers zijn toegankelijkheid, veiligheid en natuurlijkheid.
Het uitgangspunt voor ecologisch herstel van het estuarium is herstel/behoud van de natuurlijke fysische, chemische en ecologische processen, wat dan ‘vanzelf’ leidt tot herstel van habitats en populaties. De belangrijkste factor voor optimalisatie van nagenoeg alle processen is ruimte. De fysische situatie in het huidige Schelde-estuarium, en de randvoorwaarden voor toegankelijkheid, veiligheid en ruimtegebruik maken het echter onmogelijk om realistische maatregelen voor te stellen die louter via de weg van procesherstel alle belangrijke habitattypen opleveren. Meandering in de Scheldevallei is bijvoorbeeld niet meer mogelijk. Daarom zijn ook afzonderlijke doelen, toetsingscriteria en maatregelen met betrekking tot habitats en soorten geformuleerd en wetland gebieden in de vallei werden aangeduid als natuurkernen met ruimte voor specifieke rivierbegeleidende habitats en soorten. Het studiegebied werd onderworpen aan een ruimtelijke ecosysteemanalyse en er werden ruimtelijk prioriteiten gesteld.
In Vlaanderen werden de natuurdoelstellingen voor de Zeeschelde kwantitatief onderbouwd en vastgelegd op niveau van ecosysteemfuncties, habitats en soorten in de Instandhoudingsdoelstellingen (IHD-Z; Adriaensen et al., 2005) en bekrachtigd door de Vlaamse regering. De voornaamste systeemdoelstellingen zijn het realiseren van 2000ha estuariene natuur en ruim 1500ha binnendijkse rivierbegeleidende natuur (wetlands). De IHD-Z stelt concrete (bv. oppervlakten en broedparen) verantwoordelijkheden voor Europese habitats en Bijlage soorten naast het voorzien van ruimte voor regionaal belangrijke biotopen en soorten.
Het geactualiseerde Sigmaplan concretiseert de aspecten veiligheid en natuurlijkheid voor de Zeeschelde in ‘het Meest Wenselijke Alternatief’, een synthesevoorstel gedragen door actoren vanuit veiligheid, landbouw en natuur. Het plan voorziet in een gefaseerde aanpak. De eerste projecten starten niet later dan 2010, daarna volgen projecten niet later op te starten dan 2015, 2020 en een robuust systeem wordt voorzien tegen 2025.
De realisatie, opvolging en effectiviteit van de beheer- en herstelmaatregelen zal gemonitored en geëvalueerd worden zodat adaptief beheer een snelle respons toelaat op negatieve evoluties.
Tijdens de projectmatige detail uitwerking is er overleg met lokale stakeholders. Het is van uitzonderlijk belang om de lokale potenties en visies af te stemmen en te kaderen binnen het integraal systeembeheer van het Schelde-estuarium dat moet voldoen aan de doelstelling van de de LTVS en de IHD-Z. Een uitdaging voor de komende jaren!